Hemoroid

Hemoroid, halk arasında bilinen adıyla basur, aslında bir hastalık değil; anüs bölgesinde yer alan ve gaz ile dışkının tutulmasında görev alan, damarsal yastıkçıkların genel adıdır. Bu yapı sayesinde makat tam kapanır, gaz ve dışkı kaçakları engellenir. Yani musluğun contasına benzetebileceğimiz normal anatomik bir yapıdır.

Bazı durumlarda bu normal yastıkçıklarda:

• Şişme,
• Sarkma,
• Pıhtı oluşumu,
• Kanama gibi problemler ortaya çıkar ve bu tabloya “hemoroidal hastalık” denir.

İç Hemoroid

İç hemoroidler, anüs kanalının iç kısmında yer alan ve dışarıdan bakıldığında görülmeyen damarsal yastıkçıklardır. Normalde sırtüstü yatan bir kişide saat kadranına göre 3, 7 ve 11 hizalarında tomurcuk şeklinde bulunurlar.

Kabızlık, uzun süren ishal, posası az gıdalarla beslenme, mayalı içeceklerin sık tüketimi gibi durumlar bu damarsal yapılarda:

• Ödem (şişme),
• Gerginlik
• Sık ıkınma ile travma oluşturur. Başlangıçta bu ödem gerileyebilirken, süreç kronikleştiğinde sarkma ve kanama şikâyetleri görülür.

İç Hemoroid Belirtileri

İç hemoroidal hastalıkta en sık görülen yakınmalar:

• Ağrısız, parlak kırmızı renkli taze kanama
• Genellikle dışkılama sırasında veya hemen sonrasında görülür.
• Sarkma / meme hissi
• Tuvalet sırasında dışarı çıkan, bazen kendiliğinden, bazen elle içeri itilen doku parçaları.

İhmal edildiğinde, bu memeler dışarıda kalabilir ve hasta tarafından içeri itilemez hale gelir. Bu durumda dışkı sızıntısı, sürekli kirlenme ve buna bağlı kaşıntı gibi hijyen sorunları tabloya eklenir.

İç Hemoroid Tedavisi

Erken evre iç hemoroid tedavisinin temelini şunlar oluşturur:

• Diyet düzenlenmesi (liften zengin beslenme, bol su tüketimi)
• Kabızlık veya ishalin düzeltilmesi
• Tuvalet alışkanlığının düzenlenmesi
• Medikal tedavi (tablet, krem, fitil vb.)

Evre 1–2 hastalarda bu yaklaşım çoğu zaman yeterli olur.

Bu yöntemlere rağmen düzelmeyen, sarkmanın belirgin olduğu Evre 3–4 hastalarda ise cerrahi veya girişimsel yöntemler gündeme gelir.

Dış Hemoroid

Dış hemoroidler, anüsün hemen dışındaki cilt altı bölgede yer alır ve normalde dışarıdan fark edilmez. “Anoderm” adı verilen, ter ve kıl bezleri içermeyen çok hassas bir bölgede bulunurlar.

Ani ve şiddetli ıkınma, uzun süren ishal, ağır kaldırma, uzun süre oturarak çalışma gibi durumlarda bu alanda:

• Ani gelişen,
• Sert ve morumsu renkli,
• Şiddetli ağrılı bir şişlik ortaya çıkabilir. Bu tabloya “tromboze dış hemoroid” ya da “perianal hematom” denilir.

Dış Hemoroid Belirtileri

Dış hemoroidlerde:

• Ani başlayan, şiddetli ağrı
• Elle hissedilen ağrılı şişlik
• Zaman zaman kaşıntı ve yetersiz temizlenme hissi ön plandadır. İç hemoroidlerdeki ağrısız kanamadan farklı olarak, dış hemoroid özellikle tromboze olduğunda hastanın günlük hayatını ciddi şekilde kısıtlayabilir.

Dış Hemoroid Tedavisi

• Şişlik küçük ve ağrı hafifse;
• Soğuk uygulama,
• Ağrı kesici ve ödem çözücüler,
• Dışkı yumuşatıcılar ve hijyen önlemleriyle takip mümkündür.
• İlk 72 saat içinde başvuran, şiddetli ağrılı tromboze dış hemoroidlerde;
• Lokal anestezi altında, pıhtının boşaltıldığı küçük bir cerrahi işlemle (trombektomi) hızlı rahatlama sağlanabilir.
• Gerekli görülen olgularda şişliğe neden olan doku tamamen çıkarılarak nüks riski azaltılabilir.

Doğal sürecine bırakıldığında şişlik genellikle 1–3 haftada yumuşayıp kaybolur, geride yalnızca cilt katlantısı kalabilir.

Evre 3

• Tuvalet sonrası dışarıda kalan memeler, ancak elle itildiğinde içeri girer.

Evre 4

• Memeler sürekli dışarıdadır, elle bile içeri sokulamaz.

Bu evreleme iç hemoroidler için geçerlidir; dış hemoroidler bu sınıflamaya dahil edilmez.

Hemoroid Belirtileri

Hemoroidal hastalıkta temel belirtiler:

1. Kanama

• Tuvalet sonrası damlama veya bazen fışkırma tarzında taze kırmızı kan.

2. Sarkma / şişlik

• Anüsten dışarı çıkan, taharetlenirken ele gelen memeler.

3. Ağrı

• Özellikle pıhtı oluşumu (tromboz) durumunda şiddetlidir.

4. Kaşıntı ve akıntı

• Dışarı sarkan memelere bağlı temizlik zorluğu ve sürekli nemlilik hissi.

Anal bölgede dışkılama sonrası saatlerce süren yanma ve keskin ağrı, çoğu zaman makat çatlağı (anal fissür) ile karışabilir; bu nedenle doğru tanı önemlidir.

Hemoroid Tanısı

Çoğu hastada fizik muayene tanı için yeterlidir.

Değerlendirmede:

• Dışarıdaki memelerin gözle görülmesi,
• Anoskop ile iç hemoroidlerin evresinin belirlenmesi,
• Gerekirse hastanın ıkındırılarak sarkmanın derecesinin görülmesi önemlidir.

Hemoroid tanısı konduktan sonra, özellikle kanama şikâyeti olan hastalarda, eşlik eden kalın bağırsak hastalıklarının (özellikle kanserlerin) dışlanması için uygun görülen olgularda kolonoskopi önerilir.

Hemoroid Tedavisi

Genel İlkeler;

Hemoroid, vücudun normal bir parçası olduğu için amaç hemoroidi yok etmek değil, hastalıklı durumu düzeltmektir.

Temel Koruyucu ve Medikal Tedavi

• Liften zengin beslenme (sebze, salata, tam tahıllar, kuru baklagiller)
• Günde yeterli su tüketimi
• Düzenli yürüyüş ve hareketli yaşam
• Tuvalette uzun oturmaktan kaçınma
• Gelip geçen sıkışmayı ertelemeden tuvalete gitme
• Uygun görülen olgularda:
• Tablet şeklinde damar duvarını güçlendirici ilaçlar
• Bölgesel etkili krem ve fitiller
• Dışkı yumuşatıcılar

Bu yaklaşımlarla pek çok hasta ameliyata gerek kalmadan kontrol altına alınabilir.

Cerrahi ve Girişimsel Tedaviler

Medikal tedaviye rağmen düzelmeyen veya ileri evre olan olgularda farklı cerrahi/girişimsel seçenekler bulunmaktadır:

• Lazerle hemoroid tedavisi
• Lastik bant ligasyonu
• Hemoroidal arter ligasyonu (Doppler eşliğinde)
• Klasik hemoroid ameliyatı
• Doppler Guided Lazer (HeLP) yöntemi

Hangi yöntemin seçileceği; hemoroidin evresine, eşlik eden diğer anorektal hastalıklara ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.

Hemoroid Ağrısı ve Rahatlatıcı Önlemler

1. Ilık oturma banyosu / sıcak su duşu:

Anal bölge kaslarındaki spazmı çözer, ödemi azaltır, ağrıyı hafifletir.

2. Ödem çözücü ve uygun ağrı kesiciler:

Kanama riskini artırmayacak ilaçlar tercih edilmelidir.

3. Lokal anestezik içeren kremler:

Özellikle tuvalet öncesi ve sonrasında konforu artırabilir.

4. Dışkı yumuşatıcılar:

Sert dışkının yarattığı travmayı azaltır.

Hemoroid Hakkında Sıkça Sorulan Sorular