Makat çatlağı veya tıbbi adıyla anal fissür, makatta yani anüste çatlak veya yırtık oluşması anlamına gelir. Anüsün iç kısmından dışarıya, anal deriye doğru uzanan bir yırtık veya yara olarak tanımlanır. Sıklıkla dışkılama sırasında sert veya büyük dışkı çıkarılması sonrasında oluşabilmektedir. Anal fissürler genellikle dışkılama sırasında ağrı ve kanamaya neden olmaktadır. Ayrıca anüsün çevresindeki anal sfinkter kaslarında istemsiz kasılma (spazm) gelişmesine yol açabilir. Bu durum bölgesel kan akımını azaltarak yara iyileşmesini zorlaştırabilir. Zaman içerisinde yara kronikleşebilir, derinleşebilir ve çevresinde deri katlantısı oluşabilir.
İçindekiler
Anal fissür her yaştan insanı etkileyebilir. Akut anal fissürlerin önemli bir bölümü lifli ve posalı gıda tüketiminin artırılması, düzenli tuvalet alışkanlığı ve ılık su uygulamaları gibi konservatif yöntemlerle iyileşebilmektedir. Bazı hastalarda botulinum toksini uygulaması da değerlendirilebilir. Akut anal fissür olarak adlandırılan yeni oluşmuş çatlaklarda cerrahi tedaviye daha az ihtiyaç duyulmaktadır. Kronik anal fissür ise uzun süredir devam eden ve konservatif tedavilere yeterli yanıt vermeyen durumları ifade eder. Bu hastalarda botulinum toksini veya cerrahi tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.
Anal Fissür (Makat Çatlağı) Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Anal fissür hastalarının doktora başvurma sebepleri şunlardır:
- Dışkılama sırasında cam kırığı çıkarıyormuş gibi hissedilen şiddetli ağrı.
- Özellikle sert dışkılama sonrası ağrı ve yırtılma hissi.
- Dışkılama sonrası saatlerce devam eden anal ağrı, zonklama ve hassasiyet.
- Tuvalet kağıdında ve dışkı üzerinde parlak kırmızı kan görülmesi.
- Anüs çevresinde kaşıntı veya tahriş.
- Anüs çevresindeki deride görünür bir çatlak veya yara.
- Makattaki yırtığın olduğu yerde deri katlantısı, şişlik veya ele gelen meme oluşması. Bu belirti bazen hemoroid ile karıştırılabilir.
Dışkılama sırasında ağrı, dışkıda kan veya dışkılama sonrasında tuvalet kağıdında kan görülmesi, dışkı çapında incelme gibi belirtiler olduğunda hekim değerlendirmesi önemlidir. Özellikle tekrarlayan makattan kanama durumunda belirtilerin yalnızca makat çatlağından kaynaklandığı düşünülmemelidir. Bu belirtilere ilişkin ayrıntılı bilgiler makat çatlağı belirtileri başlıklı içerikte de ele alınmaktadır.
Anal Fissürün Oluşma Nedenleri
- Liften fakir beslenme, büyük veya sert dışkılama ve düzensiz tuvalet alışkanlıkları.
- Dışkılamada güçlük, zorlanma ve aşırı ıkınma.
- Kronik ve tekrarlayan sulu ishal atakları.
- Crohn hastalığı veya başka bir inflamatuvar bağırsak hastalığının bulunması.
- Gebelik ve doğum.
- Aşırı kilo ve obezite.
Birçok insanda bebeklik döneminde de makat çatlağı görülebilmektedir. Kronik kabızlık, sert dışkılama, düzensiz tuvalet alışkanlığı ve aşırı ıkınma, anal fissür gelişme riskini artırabilir. Gebelik ve doğum sürecinde bağırsak alışkanlıklarının ve beslenmenin değişmesi, karın içi basıncının artmasıyla birlikte dışkılama güçlüğüne neden olabilir. Zorlu ve ıkınarak yapılan dışkılama sonucunda makatta çatlak gelişebilmektedir. İltihabi bağırsak hastalıklarında, özellikle Crohn hastalığında, anal bölgedeki kronik inflamasyon dokuların hassaslaşmasına ve çatlak gelişimine zemin hazırlayabilir. Anal bölgeye yabancı cisim yerleştirilmesi de anal fissür oluşumuna neden olabilmektedir.
Makatta Çatlak / Anal Fissür Gelişmesini Önlemek İçin Ne Gibi Tedbirler Alabilirim?
Kabızlığın önlenmesi ve düzenli dışkılama alışkanlığı oluşturulması, makat çatlağı gelişme riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Yüksek lifli ve posalı yiyeceklerin tüketilmesi, yeterli miktarda su içilmesi ve düzenli fiziksel aktivite önerilen önlemler arasındadır. Ayrıca dışkılama sırasında aşırı ıkınmaktan ve zorlanmaktan kaçınılması önemlidir.
Anal Fissür / Makatta Çatlak Tedavisi
Akut anal fissür erken dönemde fark edildiğinde çoğu zaman cerrahi girişime gerek kalmadan tedavi edilebilmektedir. Tedavide ılık su uygulamaları, beslenme düzenlemeleri ve dışkının yumuşak tutulmasına yönelik önlemler önceliklidir. Ancak erken evrede olsa bile anal sfinkter spazmının belirgin olması, konservatif tedavilere verilen yanıtı etkileyebilir. Bu hastalarda botulinum toksini uygulaması değerlendirilebilir. Kabızlığın giderilmesi, sert dışkılamanın önlenmesi ve düzenli bağırsak alışkanlığının sağlanması, tedavi sürecini desteklemektedir. Hastalığın kronikleşmesi, şikâyetlerin altı haftadan uzun sürmesi veya anal bölgede deri katlantısı gelişmesi gibi durumlarda konservatif yöntemler yeterli olmayabilir. Bu durumda hastanın klinik özelliklerine göre farklı tedavi seçenekleri değerlendirilir. Kronik anal fissür tedavisinde botulinum toksini uygulaması ve cerrahi yöntemler kullanılabilmektedir. Uygun tedavi yöntemi hastanın bulgularına ve daha önce uygulanan tedavilere göre belirlenir.
Anal Fissür Tedavisinde Ameliyat
Anal fissür ameliyatında amaç, anal sfinkter kasındaki aşırı kasılmanın azaltılması ve çatlağın iyileşmesine uygun koşulların oluşturulmasıdır. Cerrahi tedavi yöntemlerinden biri olan lateral internal sfinkterotomi, iç anal sfinkter kasının belirli bir bölümünün kontrollü şekilde kesilmesi esasına dayanır. Bazı cerrahi yaklaşımlarda kas yapısının ve anal kanal basıncının değerlendirilmesine yönelik ölçümler kullanılabilir. Cerrahi sonrasında gaz veya dışkı kontrolünde bozulma, kanama, enfeksiyon ve hastalığın tekrarlaması gibi riskler bulunabilmektedir. Bu risklerin değerlendirilmesinde hastanın mevcut sfinkter fonksiyonları, daha önce geçirdiği ameliyatlar ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınır. Anal fissür cerrahisi sonrasında gelişebilecek gaz ve dışkı kontrolü sorunları, anal inkontinens kapsamında değerlendirilebilir. Ameliyat öncesi ayrıntılı değerlendirme ve hastaya uygun cerrahi planlama, tedavi sürecinin önemli aşamalarıdır.
