Hamilelikte ve Doğum Sonrası Hemoroid

Hamilelikte hemoroid, özellikle gebeliğin son aylarında ve doğumdan hemen sonraki dönemde sık görülen bir sorundur. Makat çevresinde şişlik, kaşıntı, dışkılama sırasında ağrı veya parlak kırmızı kanama fark edildiğinde anne adayının ilk endişesi çoğu zaman bebeğe bir zarar gelip gelmediğidir. Hemoroidin kendisi bebeğe doğrudan zarar vermez. Ancak kanama, şiddetli ağrı, kabızlık ve kullanılacak ilaçlar gebelik açısından ayrıca değerlendirilmelidir.

Gebelikte ortaya çıkan hemoroidlerin önemli bir bölümü doğumdan sonra küçülür ve şikayetler haftalar içinde gerilemeye başlar. Bu nedenle gebelik sırasında yaklaşım çoğunlukla kabızlığı azaltmaya, dışkılamayı kolaylaştırmaya ve ağrı ile şişliği kontrol altında tutmaya yöneliktir. Cerrahi girişimler ise ancak belirli durumlarda gündeme gelir. Gebelikle ilişkili hemoroidal yakınmaların çoğunun doğum sonrası ilk haftalarda gerileme eğiliminde olduğu bildirilmektedir.

Özellikle gebeliğin son döneminde veya doğumdan hemen sonra birden ortaya çıkan, sert ve çok ağrılı şişlik tromboze hemoroid ile ilişkili olabilir. Böyle bir durumda şikayetin ne zaman başladığı önem taşır; ilk 72 saat içinde yapılan değerlendirme tedavi seçeneklerini etkileyebilir.

Hamilelikte Hemoroid Neden Olur?

Hamilelikte hemoroid gelişmesinde tek bir neden yoktur. Gebelik boyunca değişen hormonlar, büyüyen rahmin pelvisteki damarlara yaptığı basınç, bağırsak hareketlerinin yavaşlaması, kilo artışı ve kabızlık birlikte etkili olabilir.

Gebelik ilerledikçe rahim büyür ve pelvis içindeki toplardamarların üzerindeki basınç artar. Bu durum makat çevresindeki damarlarda kanın daha kolay göllenmesine yol açabilir. Aynı dönemde dışkının sertleşmesi ve tuvalette daha fazla ıkınma ihtiyacı da hemoroid dokusunun şişmesini kolaylaştırabilir.

Bu nedenle gebelik öncesinde hiç şikayeti olmayan bir kişide bile özellikle ikinci ve üçüncü trimesterde hemoroid ortaya çıkabilir. Daha önce hemoroid yaşamış kişilerde ise yakınmalar gebelikle birlikte yeniden belirginleşebilir.

Gebelikte Hormonlar ve Büyüyen Rahim Hemoroidi Nasıl Etkiler?

Progesteron başta olmak üzere gebelik hormonları bağırsak hareketlerinin yavaşlamasına katkıda bulunabilir. Dışkı bağırsakta daha uzun süre kaldığında su kaybederek sertleşebilir. Bu da dışkılama sırasında daha fazla ıkınmaya ve makat bölgesindeki basıncın yükselmesine neden olabilir.

Rahmin büyümesi de sürece eklenir. Özellikle üçüncü trimesterde rahim pelviste daha fazla yer kapladığı için bölgedeki toplardamarların dönüşü zorlaşabilir. Damarlardaki bu basınç artışı hemoroidlerin şişmesine, dolgunluk hissine ve bazen ağrıya neden olabilir.

Uzun süre ayakta kalmak veya oturmak, günlük hareketin azalması ve gebeliğe bağlı kilo artışı da bazı kişilerde şikayetleri artırabilir. Bu nedenle hemoroid çoğu zaman tek bir etkene değil, gebelik boyunca üst üste gelen değişikliklere bağlı olarak belirginleşir.

Hamilelikte Kabızlık ve Demir Takviyesi Hemoroidi Artırır mı?

Kabızlık, gebelikte basur şikayetlerini artıran önemli sorunlardan biridir. Sert dışkıyı çıkarmaya çalışırken uzun süre ıkınmak makat çevresindeki basıncı artırır. Şişmiş hemoroid dokusu da bu sırada daha fazla zorlanabilir.

Gebelikte kullanılan bazı demir preparatları kabızlığı artırabilir. Bununla birlikte demir ilacını kendi kendine bırakmak doğru değildir. Demir eksikliği veya kansızlık nedeniyle başlanmış bir tedavinin devam edip etmeyeceğine kadın doğum hekimi karar vermelidir. Kabızlık belirginleşirse kullanılan preparatın türü, dozu veya bağırsak düzenini destekleyen seçenekler yeniden değerlendirilebilir.

Günlük sıvı alımının yeterli olması, sebze, meyve, tam tahıllar ve diğer lif kaynaklarının düzenli tüketilmesi dışkının daha rahat çıkarılmasına yardımcı olabilir. Gerektiğinde gebelikte kullanılabilen bazı dışkı yumuşatıcı veya osmotik ürünler de değerlendirilebilir. Burada amaç ishale neden olmak değil, dışkının sertleşmesini ve ıkınmayı azaltmaktır.

Hamilelikte Hemoroid Trimesterlere Göre Nasıl Değişir?

İlk trimesterde rahim henüz büyük değildir. Buna rağmen hormonal değişiklikler nedeniyle bağırsak hareketleri yavaşlayabilir ve kabızlık başlayabilir. Daha önce hemoroidi olan kişilerde şikayetler bu dönemde de artabilir.

İkinci trimesterde rahim büyüdükçe pelvisteki basınç daha belirgin hale gelir. Kabızlık devam ediyorsa dışkılama sırasında kanama, kaşıntı veya ele gelen şişlik gibi yakınmalar ortaya çıkabilir.

Üçüncü trimesterde ise hem mekanik basınç hem de damarların yükü en yüksek düzeylerden birine ulaşır. Bu nedenle hamilelikte hemoroid şikayetleri bu dönemde daha sık belirginleşir. Ani başlayan çok ağrılı, sert ve morumsu şişlikler tromboz açısından ayrıca değerlendirilmelidir. Gebelik ve doğumla ilişkili perianal yakınmaların özellikle üçüncü trimester ve doğumdan hemen sonraki dönemde daha sık görüldüğü bildirilmiştir.

Gebelik sırasında hemoroid şikayetlerinin gün içinde değişmesi de mümkündür. Uzun süre ayakta kalmak, hareketsiz oturmak veya kabız geçen birkaç gün sonrasında şişlik daha belirgin hale gelebilir. Buna karşılık dışkılama düzene girdiğinde ve pelvik basınç azaldığında yakınmalar hafifleyebilir. Bu dalgalanma, her artışın hastalığın kalıcı olarak ilerlediği anlamına gelmediğini gösterir.

Doğuma yaklaşıldıkça ortaya çıkan her makat ağrısını hemoroide bağlamak da doğru değildir. Anal fissür, apse veya farklı anorektal sorunlar benzer şikayetlere yol açabilir. Özellikle ağrı sürekli artıyorsa, ateş varsa veya kanamanın miktarı fazlaysa muayene önem kazanır.

Hamilelikte Hemoroid Kremi ve Lokal Tedaviler Kullanılabilir mi?

Bazı lokal hemoroid preparatları gebelikte kullanılabilir. Örneğin hidrokortizon içeren bazı krem, pomad ve fitillerin lokal kullanımında kana geçen miktar düşüktür. NHS, hemoroid için kullanılan lokal hidrokortizon ürünlerinin gebelikte kullanılabileceğini belirtmektedir.

Buna rağmen steroid içeren ürünlerin gereğinden uzun süre kullanılması uygun değildir. Ayrıca bazı ürünlerde lokal anestezik veya birden fazla etken madde birlikte bulunabilir. Kullanılan ürünün yalnızca adına değil, içeriğine bakılması bu nedenle önemlidir.

Gebelikte hemoroid nedeniyle kullanılan ilaçlarda kullanım süresi de dikkate alınmalıdır. Lokal ürünler semptomları azaltabilir ancak gereğinden uzun ve kontrolsüz kullanıldığında bölgesel tahriş gibi sorunlara yol açabilir. Şikayet devam ediyorsa sürekli farklı kremler denemek yerine nedenin yeniden değerlendirilmesi daha uygun olur.

Ağrı kesicilerde ilaç sınıfı daha da önemlidir. İbuprofen, naproksen ve diklofenak gibi nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar 20. gebelik haftasından sonra fetüsün böbrek fonksiyonunu etkileyerek amniyon sıvısının azalmasına yol açabilir. Yaklaşık 30. haftadan sonra ise fetal dolaşım üzerindeki risk nedeniyle kullanımından kaçınılması önerilir.

Düşük doz aspirin bu durumdan ayrı değerlendirilir. Bazı gebeliklerde kadın doğum hekimi tarafından belirli nedenlerle özellikle reçete edilebilir. Bu nedenle reçeteli aspirinin hemoroid nedeniyle kendi kendine kesilmesi doğru değildir.

Bitkisel olduğu söylenen ürünlerde de aynı dikkat gerekir. Doğal olması, gebelikte güvenli olduğu anlamına gelmez. İçeriği belirsiz veya gebelerde yeterli güvenlik verisi bulunmayan ürünlerin kontrolsüz kullanılmaması gerekir.

Emzirirken Hemoroid Kremi Kullanılabilir mi?

Doğumdan sonra ilaç seçimi bu kez anne sütüne geçiş açısından değerlendirilir. Emzirirken hemoroid kremi kullanmak tamamen yasak değildir. Lokal hidrokortizon, bazı lokal anestezikler ve çinko oksit içeren rektal ürünler emzirme döneminde kullanılabilen seçenekler arasında yer alır.

Lokal ürünlerin uygulama alanı sınırlı olduğu için kana ve dolayısıyla anne sütüne geçen miktar genellikle düşüktür. Bununla birlikte kombine ürünlerin içeriği kontrol edilmelidir. Bebeğin prematüre olması, sağlık sorununun bulunması veya annenin birden fazla ilaç kullanması durumunda değerlendirme daha dikkatli yapılabilir.

Emzirme döneminde kabızlık da sık görülebilir. Doğum sonrası hareketin azalması, sıvı ihtiyacının artması ve bazı ilaçlar dışkılamayı zorlaştırabilir. Lif, sıvı ve uygun dışkı yumuşatıcılarla ıkınmanın azaltılması hemoroidin toparlanmasına yardımcı olabilir.

Doğum Sırasında ve Doğum Sonrasında Hemoroide Ne Olur?

Doğum sırasında pelvisteki basınç kısa süre için belirgin şekilde artabilir. Özellikle vajinal doğumun ıkınma aşamasında hemoroid dokusu daha fazla şişebilir. Uzun süren ıkınma, yüksek doğum ağırlığı ve alet yardımlı doğum gibi durumların gebelik ve doğum sonrası perianal sorunlarla ilişkili olduğu bildirilmiştir.

Bazı kadınlarda gebelik boyunca hafif seyreden hemoroid doğumdan hemen sonra daha belirgin hale gelir. Bazılarında ise ilk şikayetler doğumdan sonraki ilk birkaç gün içinde ortaya çıkar. Bu dönemde ani gelişen ve dokunmakla çok ağrılı olan sert bir şişlik tromboze hemoroid açısından değerlendirilmelidir.

Doğum sonrasında hemoroid şikayetleri bazen epizyotomi, dikiş hassasiyeti veya genel perine ağrısıyla birlikte hissedilebilir. Bu durumda ağrının kaynağını ayırt etmek zor olabilir. Özellikle otururken belirginleşen ani makat ağrısı, mor renkli şişlik veya dışkılama sırasında keskin ağrı varsa hemoroid, tromboz ve anal fissür gibi durumların birbirinden ayrılması gerekebilir.

Lohusalık döneminde bağırsak hareketlerinin yavaşlaması ve dışkılamaktan çekinme de kabızlığı artırabilir. Ağrı korkusuyla tuvaleti sürekli ertelemek yerine dışkının yumuşak tutulması ve düzenli tuvalet alışkanlığının sürdürülmesi önemlidir.

Normal Doğum ve Sezaryen Hemoroidi Farklı Etkiler mi?

Normal doğum sırasında uzun süre ıkınmak hemoroidlerde geçici şişme ve ağrı artışına yol açabilir. Bu nedenle vajinal doğum sonrasında makat çevresinde daha önce olmayan bir şişlik fark edilebilir.

Sezaryende doğumun ıkınma aşaması yaşanmadığı için bu özel basınç artışı olmaz. Ancak sezaryen hemoroidi tamamen önlemez. Çünkü gebelik boyunca büyüyen rahmin damarlar üzerindeki basıncı, hormonal değişiklikler ve kabızlık doğum şeklinden bağımsız olarak devam etmiştir.

Ayrıca sezaryen sonrasında hareketin geçici olarak azalması, ağrı kesici kullanımı veya bağırsakların yavaşlaması kabızlığı artırabilir. Bu nedenle hemoroid varlığı tek başına sezaryen gerektiren bir durum olarak değerlendirilmez. Doğum şekli öncelikle anne ve bebeğin gebelik ve doğumla ilgili tıbbi durumuna göre belirlenir.

Doğum Sonrası Hemoroid Kendiliğinden Geçer mi?

Doğum sonrası hemoroid çoğu kişide zamanla geriler. Doğumla birlikte rahmin pelviste oluşturduğu baskı azalmaya başlar ve toplardamarlardaki yük hafifler. Kabızlığın da kontrol altına alınmasıyla şişlik, ağrı ve kaşıntı giderek azalabilir.

Gebelikle ilişkili hemoroidal yakınmaların büyük bölümünün doğumdan sonraki 6–8 hafta içinde kendiliğinden gerilediği bildirilmektedir. Ancak bu süre herkeste aynı değildir. Gebelik öncesinde de hemoroidi bulunanlarda veya kabızlığı devam edenlerde şikayetler daha uzun sürebilir.

İlk günlerde hemoroidin hala belirgin olması, kalıcı olacağı anlamına gelmez. Lohusalık döneminde vücudun toparlanması zaman alır. Bununla birlikte birkaç hafta geçmesine rağmen ağrı, kanama veya dışarıda kalan şişlik belirgin şekilde devam ediyorsa değerlendirme yapılabilir.

Hamilelikte Hemoroid İçin Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Gebelikte makattan gelen kanın her zaman hemoroide bağlı olduğu düşünülmemelidir. Özellikle ilk kez ortaya çıkan, sık tekrarlayan veya miktarı artan kanama değerlendirilmelidir.

Şu durumlarda beklemek yerine muayene gerekir:

• Kanamanın fazla olması veya sık tekrarlaması
• Ağrının giderek şiddetlenmesi
• Makat kenarında aniden gelişen sert ve morumsu şişlik
• Ateş, titreme veya akıntının eşlik etmesi
• Baş dönmesi, çarpıntı veya belirgin halsizlik
• Dışkının siyah ve katran renginde olması
• Doğumdan haftalar sonra devam eden belirgin ağrı veya şişlik

Ani başlayan çok ağrılı şişlik tromboze hemoroid olabilir. Bu durumda ilk 48–72 saat klinik karar açısından önemlidir. Ağrı genellikle bu dönemde en yoğun seviyededir. Şiddetli ağrısı olan ve uygun bulunan bazı kişilerde erken girişim daha hızlı rahatlama sağlayabilir.

Bununla birlikte 72 saat kesin bir ameliyat sınırı değildir. Süre geçtikçe ağrı çoğu kişide azalmaya başladığı için girişimin sağlayacağı fayda değişebilir. Gebelikte karar verilirken ağrının şiddeti, gebelik haftası, şişliğin durumu ve kişinin genel sağlık özellikleri birlikte değerlendirilir. Güncel hemoroid kılavuzları da tromboze dış hemoroidi bulunan seçilmiş hastalarda erken cerrahi eksizyonun değerlendirilebileceğini, ancak zamanlamaya ilişkin kanıtların sınırlı olduğunu belirtmektedir.

Hamilelikte Hemoroid Ameliyatı Yapılır mı?

Hamilelikte hemoroid ameliyatı olur mu sorusunun yanıtı, çoğu hasta için rutin olarak gerekmediği şeklindedir. Gebelikte ortaya çıkan hemoroidlerin önemli bir bölümü doğumdan sonra gerilediği için mümkün olduğunda ameliyatsız yaklaşım tercih edilir.

Bu, gebelik sırasında hiçbir koşulda girişim yapılamayacağı anlamına gelmez. Çok şiddetli ağrıya neden olan tromboze hemoroid, kontrol edilemeyen ciddi kanama veya konservatif yöntemlerle yönetilemeyen özel durumlarda cerrahi değerlendirme yapılabilir.

Gebelikte dokuların daha ödemli olması ve pelvik damarların daha dolgun hale gelmesi de gereksiz cerrahiden kaçınmanın nedenlerinden biridir. Şikayetler kontrol edilebiliyorsa kalıcı tedavi seçeneklerini doğum sonrası döneme bırakmak çoğu zaman daha uygun olur.

Doğumdan hemen sonra da aceleyle ameliyat kararı verilmesi gerekmeyebilir. İlk haftalarda damar basıncının azalması ve dokuların toparlanmasıyla hemoroid belirgin biçimde küçülebilir. Kalıcı şikayetler varsa lohusalık dönemindeki iyileşme görüldükten sonra yeniden değerlendirme yapılabilir.

Gebelik ve Doğum Sonrası Hemoroid Hakkında Sık Sorulan Sorular