Makat sarkması yani rektal prolapsus, kalın bağırsağın son kısmının makat kanalından dışarı doğru çıkmasıdır. Özellikle dışkılama sırasında makattan dışarı çıkan doku, gaz-gaita tutamama, akıntı ve makat bölgesinde dolgunluk hissi rektal prolapsus belirtileri arasında yer alabilir. Hemoroidle karıştırılabilen bu durum ilerlediğinde yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyebilir.
İçindekiler
Rektal Prolapsus Nedir?
Rektal prolapsus, rektumun yani kalın bağırsağın son kısmının makat kanalından dışarı doğru sarkmasıdır. Halk arasında makat sarkması olarak bilinir. Başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında fark edilebilirken, ilerleyen dönemlerde yürürken, ayakta dururken veya günlük hareketler sırasında da ortaya çıkabilir.
Bu durumda dışarı çıkan yapı hemoroidde olduğu gibi damar dokusu değil, bağırsak dokusudur. Bu nedenle rektal prolapsus hem görünüm hem de tedavi yaklaşımı açısından hemoroidden farklıdır. Bazı hastalar başlangıçta bu durumu “basur memesi” sanabilir; ancak sarkmanın geniş, halka şeklinde veya mukozal kıvrımlar halinde olması rektal prolapsus açısından dikkat çekicidir.
Rektal prolapsus ilerlediğinde yalnızca dışarı çıkan doku hissi oluşturmaz. Makat bölgesinde ıslaklık, mukus akıntısı, tahriş, dışkılama sonrası tam boşalamama ve gaz-gaita kontrolünde zorlanma gibi şikayetlere de neden olabilir. Bu nedenle erken dönemde doğru tanı konulması tedavi planı açısından önemlidir.
Makat Sarkması Neden Olur?
Makat sarkması neden olur sorusu, çoğu zaman rektumu yerinde tutan kasların, bağ dokuların ve pelvik taban yapılarının zayıflamasıyla ilişkilidir. Özellikle uzun süreli ıkınma alışkanlığı ve kronik kabızlık pelvik taban üzerindeki basıncı artırarak rektal prolapsus gelişimine zemin hazırlayabilir.
Bazı hastalarda sarkma yıllar içinde yavaş ilerler. Başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıkan sarkma zamanla daha sık görülmeye başlayabilir. Pelvik taban kaslarının zayıflaması nedeniyle rektum makat kanalında yeterince desteklenemez ve dışarı doğru kaymaya başlayabilir.
Rektal prolapsus riskini artırabilen durumlar şunlardır:
- Kronik kabızlık
- Sürekli ve şiddetli ıkınma
- İleri yaş
- Pelvik taban kaslarında zayıflık
- Çoklu doğum öyküsü
- Kronik öksürük
- Sinir ve kas kontrolünü etkileyen hastalıklar
- Daha önce geçirilmiş anorektal cerrahiler
Bazı kişilerde ise belirgin bir neden saptanamayabilir. Özellikle uzun süredir dışkılama problemi yaşayan hastalarda pelvik taban yapıları zamanla zayıflayabilir ve makat sarkması gelişebilir.
Rektal Prolapsus Belirtileri Nelerdir?
Rektal prolapsus belirtileri, sarkmanın derecesine göre değişebilir. Başlangıç döneminde yalnızca dışkılama sırasında fark edilen hafif bir çıkıntı hissedilirken, ilerleyen durumlarda sarkma günlük yaşam sırasında da belirgin hale gelebilir.
Hastaların en sık tarif ettiği belirti, dışkılama sırasında makattan dışarı çıkan doku hissidir. Başlangıçta kendiliğinden içeri dönebilen bu yapı zamanla daha uzun süre dışarıda kalabilir. Bazı hastalar sarkan dokuyu eliyle içeri itmek zorunda kaldığını ifade eder.
Rektal prolapsusta görülebilen belirtiler:
- Dışkılama sırasında makattan dışarı çıkan doku
- Makat bölgesinde dolgunluk hissi
- Gaz veya dışkı kaçırma
- Sürekli nem ve ıslaklık hissi
- Mukus akıntısı
- Makat çevresinde tahriş
- Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi
Bazı hastalar şikayetlerini hemoroid ile karıştırabilir. Ancak rektal prolapsusta dışarı çıkan yapı bağırsak dokusudur ve genellikle daha geniş bir alanı kapsar. Özellikle gaz-gaita kontrolünde bozulma olması prolapsus açısından dikkat çekici olabilir.
Makat Sarkması ile Hemoroid Karıştırılır mı?
Rektal prolapsus hemoroidle karıştırılabilir. Çünkü her iki durumda da hastalar makattan dışarı çıkan bir yapı tarif edebilir. Ancak bu iki hastalık farklı mekanizmalarla oluşur ve tedavi yaklaşımları aynı değildir.
Hemoroidde dışarı çıkan yapı genişlemiş damar dokularıdır. Rektal prolapsusta ise bağırsağın son kısmı makat dışına doğru sarkar. Bu nedenle prolapsusta dışarı çıkan yapı daha geniş, halka şeklinde ve katlantılı görünebilir.
Makat sarkması ile hemoroid arasındaki bazı farklar şunlardır:
| Özellik | Hemoroid | Rektal Prolapsus |
|---|---|---|
| Dışarı çıkan yapı | Damar dokusu | Bağırsak dokusu |
| Gaz-gaita kaçırma | Daha nadir | Daha sık |
| Sürekli akıntı hissi | Hafif olabilir | Daha belirgin |
| Elle içeri itme ihtiyacı | Bazı hastalarda | Daha sık |
| Sarkmanın genişliği | Sınırlı | Daha yaygın olabilir |
Bazı hastalar yıllarca hemoroid tedavisi gördüğünü düşünürken aslında rektal prolapsus yaşayabilir. Bu nedenle doğru muayene önemlidir.
Rektal Prolapsus Kimlerde Görülür?
Rektal prolapsus, pelvik taban kaslarının zayıfladığı ve rektumu destekleyen dokuların yeterince güçlü çalışamadığı kişilerde daha sık görülür. Özellikle ileri yaş hastalarda daha yaygın olsa da yalnızca yaşlı bireylerde ortaya çıkan bir durum değildir.
Uzun yıllar süren kabızlık ve sürekli ıkınma alışkanlığı pelvik taban üzerindeki baskıyı artırabilir. Bu durum zamanla bağ dokuların gevşemesine ve rektumun aşağı doğru kaymasına neden olabilir. Özellikle dışkılama sırasında aşırı zorlanma yaşayan kişilerde risk artabilir.
Rektal prolapsusun daha sık görülebildiği durumlar şunlardır:
- Kronik kabızlık yaşayanlar
- Sürekli ıkınma alışkanlığı olanlar
- Çoklu doğum öyküsü bulunan kadınlar
- Pelvik taban kasları zayıf olan kişiler
- İleri yaş hastalar
- Nörolojik ve kas kontrolünü etkileyen hastalıkları olanlar
Bazı hastalarda pelvik taban zayıflığına eşlik eden gaz-gaita kontrol problemleri de görülebilir.
Makat Sarkması Nasıl Muayene Edilir?
Makat sarkması muayenesi, hastanın tarif ettiği şikayetlerin ayrıntılı değerlendirilmesiyle başlar. Özellikle dışkılama sırasında makattan dışarı çıkan doku hissi, gaz-gaita kaçırma, akıntı ve sürekli ıslaklık hissi tanı açısından önemlidir.
Bazı hastalarda sarkma yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıktığı için hasta muayene sırasında şikayetini tam gösteremeyebilir. Bu nedenle doktor, sarkmanın ne zaman ortaya çıktığını ve kendiliğinden geri dönüp dönmediğini sorgular.
Muayene sırasında:
- Dışarı çıkan dokunun yapısı
- Sarkmanın derecesi
- Pelvik taban kaslarının durumu
- Eşlik eden hemoroid veya farklı anorektal hastalıklar
değerlendirilir.
Bazı durumlarda hastadan ıkınması istenebilir. Bunun amacı sarkmanın ne kadar belirginleştiğini görmek ve rektal prolapsusu hemoroid gibi diğer hastalıklardan ayırmaktır.
Muayenede yalnızca sarkmanın kendisi değerlendirilmez. Gaz-gaita kontrolü, pelvik taban desteği ve dışkılama fonksiyonları da dikkate alınır. Çünkü rektal prolapsus bazı hastalarda pelvik taban bozukluklarıyla birlikte görülebilir.
Rektal Prolapsus Nasıl Tedavi Edilir?
Rektal prolapsus tedavisinde başlangıç seviyesindeki hafif vakalarda kabızlığın kontrol altına alınması ve dışkılama alışkanlıklarının düzenlenmesi destekleyici olabilir. Özellikle sürekli ıkınma alışkanlığı devam ediyorsa sarkmanın ilerleme riski artabilir.
Destekleyici yaklaşımda:
- Dışkının sertleşmesini önlemek
- Uzun süre ıkınmaktan kaçınmak
- Pelvik taban üzerindeki basıncı azaltmak
önemlidir.
Ancak belirgin sarkma gelişmiş hastalarda çoğu zaman cerrahi tedavi gündeme gelir. Çünkü ilerleyen prolapsus yalnızca dışarı çıkan doku problemi oluşturmaz; gaz-gaita kaçırma, tahriş, akıntı ve hijyen sorunlarına da yol açabilir.
Rektal prolapsus cerrahi tedavisinde amaç:
- Sarkan bağırsağın yeniden anatomik pozisyonuna getirilmesi
- Pelvik desteğin güçlendirilmesi
- Sarkmanın tekrar etme riskinin azaltılmasıdır
Uygulanacak yöntem hastanın genel durumuna ve prolapsusun yapısına göre değişebilir.
Rektal Prolapsus Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Rektal prolapsus ameliyatı, sarkmanın belirgin hale geldiği ve hastanın yaşam kalitesini etkilediği durumlarda değerlendirilir. Özellikle dışarı çıkan dokunun sıklaşması ve günlük yaşam sırasında da görülmeye başlaması cerrahi ihtiyacını düşündürebilir.
Bazı hastalarda başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında görülen sarkma zamanla sürekli hale gelebilir. İleri durumlarda hasta sarkan dokuyu eliyle içeri itmek zorunda kalabilir. Cerrahi tedavinin daha sık değerlendirildiği durumlar:
- Sürekli tekrar eden sarkma
- Gaz veya dışkı kaçırma
- Makat çevresinde sürekli tahriş
- Akıntı ve hijyen problemleri
- Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi
- Günlük yaşamı etkileyen şikayetler
Cerrahi planlama her hastada farklı yapılır. Sarkmanın derecesi, pelvik taban yapısı, yaş ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınır. Amaç yalnızca anatomik düzeltme sağlamak değil, hastanın yaşam konforunu artırmaktır.
Rektal Prolapsus İçin Hangi Doktora Gidilir?
Rektal prolapsus için hangi doktora gidilir sorusunun yanıtı genel cerrahi ve proktoloji alanıdır. Rektal prolapsus için genel cerrahi ve proktoloji alanında uzmanlaşmış hekimlere başvurulmalıdır. Özellikle dışkılama sırasında makattan dışarı çıkan doku hissi, sürekli akıntı, gaz-gaita kaçırma veya sarkan dokuyu elle içeri itme ihtiyacı varsa proktolojik muayene gerekir.
Bazı hastalar rektal prolapsusu uzun süre hemoroid sanabilir. Ancak bu iki hastalığın tedavi yaklaşımı farklıdır. Rektal prolapsus ilerleyebilen bir durum olduğu için doğru tanının erken dönemde konulması önemlidir. Muayene ile sarkmanın derecesi, eşlik eden pelvik taban problemleri ve uygun tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Makat Sarkması Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Rektal prolapsus kendiliğinden geçer mi?
Rektal prolapsus genellikle kendiliğinden tamamen düzelmez. Başlangıç döneminde dışkılama alışkanlıklarının düzenlenmesi, kabızlığın azaltılması ve ıkınmanın kontrol altına alınması şikayetleri hafifletebilir. Ancak belirgin sarkma gelişmişse kalıcı düzelme için cerrahi tedavi gerekebilir.
Makat sarkması hemoroid mi?
Hayır, makat sarkması hemoroid değildir. Hemoroidde dışarı çıkan yapı genişlemiş damar dokusudur. Rektal prolapsusta ise bağırsağın son kısmı makat dışına doğru sarkar. Bu nedenle iki hastalık benzer görünse de tedavi yaklaşımları farklıdır.
Rektal prolapsus ağrı yapar mı?
Rektal prolapsus her hastada belirgin ağrı yapmayabilir. Bazı kişilerde dolgunluk, basınç ve dışarı çıkan doku hissi ön plandadır. Ancak sarkan dokuda tahriş, ödem veya sıkışma gelişirse ağrı ve hassasiyet artabilir.
Makat sarkması gaz kaçırmaya neden olur mu?
Evet, rektal prolapsus bazı hastalarda gaz veya dışkı tutamama sorununa yol açabilir. Bunun nedeni makat kaslarının ve pelvik taban yapılarının zamanla etkilenmesidir. Bu şikayet varsa tedavi planı yalnızca sarkmaya değil, fonksiyon kaybına göre de yapılır.
Rektal prolapsus ameliyatsız tedavi edilir mi?
Hafif vakalarda kabızlığın kontrolü, ıkınmanın azaltılması ve dışkılama düzeninin sağlanması destekleyici olabilir. Ancak dışarı çıkan doku belirginleşmişse, elle içeri itme ihtiyacı varsa veya yaşam kalitesi etkileniyorsa cerrahi tedavi gündeme gelebilir.
Makat sarkması ilerler mi?
Evet, rektal prolapsus zaman içinde ilerleyebilir. Başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıkan sarkma, ilerleyen dönemde ayakta dururken veya günlük hareketler sırasında da görülebilir. Bu nedenle tekrarlayan sarkma şikayetleri ertelenmemelidir.
Rektal prolapsus kanama yapar mı?
Rektal prolapsus bazı hastalarda kanamaya neden olabilir. Dışarı çıkan bağırsak dokusu tahriş olduğunda mukuslu akıntı, ıslaklık ve hafif kanama görülebilir. Kanama tekrarlıyorsa hemoroid ve diğer makat hastalıklarından ayırt edilmesi için muayene gerekir.
Makat sarkması ameliyatı zor mudur?
Ameliyatın yöntemi hastanın yaşına, sarkmanın derecesine, genel sağlık durumuna ve pelvik taban yapısına göre belirlenir. Her hasta için aynı cerrahi yaklaşım uygulanmaz. Amaç sarkan dokuyu düzeltmek, fonksiyonu korumak ve tekrar riskini azaltmaktır.
Rektal prolapsus tekrarlar mı?
Rektal prolapsus tedavi sonrası bazı hastalarda tekrarlayabilir. Tekrar riski; uygulanan cerrahi yöntem, pelvik taban zayıflığı, kabızlığın devam etmesi ve hastanın genel durumuna göre değişir. Bu nedenle ameliyat sonrası dışkılama düzeni ve takip önemlidir.
Makat sarkması olan kişi ne zaman doktora gitmeli?
Dışkılama sırasında makattan doku çıkıyorsa, sarkma elle içeri itilmek zorunda kalıyorsa, gaz-gaita kaçırma, akıntı, tahriş veya kanama varsa doktora başvurulmalıdır. Bu belirtiler rektal prolapsusun ilerlediğini gösterebilir.
