Rektovajinal fistül, rektum ile vajina arasında normalde olmaması gereken bir kanal oluşmasıdır. Bu kanal nedeniyle bağırsak içeriği, gaz veya dışkı vajina tarafına geçebilir. Bu durum hem fiziksel rahatsızlığa hem de hijyen, enfeksiyon ve yaşam kalitesi sorunlarına yol açabilir.
Rektovajinal fistül hastalar için mahrem ve anlatması zor bir şikayet olabilir. Ancak vajinadan gaz, dışkı veya kötü kokulu akıntı gelmesi utanılacak bir durum olarak görülmemelidir. Bu belirtiler tıbbi olarak değerlendirilmesi gereken önemli bulgulardır.
İçindekiler
Rektovajinal Fistül Nasıl Oluşur?
Rektovajinal fistül, rektum ve vajina arasındaki dokuların hasar görmesiyle oluşabilir. Bu hasar sonucunda iki organ arasında ince ya da geniş bir geçiş yolu meydana gelir. Oluşan kanal küçük olduğunda belirtiler hafif olabilir; daha geniş fistüllerde ise gaz, dışkı veya akıntı geçişi daha belirgin hale gelebilir.
Fistül oluşumunda dokuların iyileşme kapasitesi önemlidir. Doğum travması, geçirilmiş ameliyatlar, enfeksiyonlar veya bağırsak hastalıkları doku bütünlüğünü bozabilir. Doku sağlığı yeterli değilse veya bölgede enfeksiyon devam ediyorsa fistülün kapanması zorlaşabilir.
Bazı hastalarda fistül kısa sürede belirti verirken, bazı hastalarda şikayetler zamanla fark edilir hale gelir. Bu nedenle vajinal akıntı, kötü koku, gaz geçişi veya tekrarlayan enfeksiyonlar birlikte değerlendirildiğinde rektovajinal fistül ihtimali akla gelmelidir.
Rektovajinal Fistül Belirtileri Nelerdir?
Rektovajinal fistül belirtileri, fistül kanalının genişliğine, yerine ve bağırsak içeriğinin vajinaya ne kadar geçtiğine göre değişebilir. En tipik belirti vajinadan gaz veya dışkı gelmesidir. Bazı hastalarda ise kötü kokulu akıntı ve sık vajinal enfeksiyonlar ön planda olabilir.
Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Vajinadan gaz gelmesi
- Vajinadan dışkı veya dışkı bulaşı olması
- Kötü kokulu vajinal akıntı
- Tekrarlayan vajinal enfeksiyonlar
- Vajina ve makat çevresinde tahriş
- İç çamaşırda kirlenme
- Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık
- Pelvik bölgede ağrı veya basınç hissi
- Sosyal yaşamda hijyen kaygısı
Bu belirtiler hastanın günlük hayatını belirgin şekilde etkileyebilir. Özellikle kötü koku, akıntı ve kontrol edilemeyen gaz geçişi kişide utanma, kaygı ve sosyal ortamlardan kaçınma davranışına neden olabilir. Ancak bu durum tedavi edilebilir bir sağlık sorunu olarak değerlendirilmelidir.
Vajinadan Gaz veya Dışkı Gelmesi Ne Anlama Gelir?
Vajinadan gaz veya dışkı gelmesi, rektovajinal fistül açısından önemli bir belirtidir. Özellikle vajinadan gelen gaz bağırsak gazı gibi kokuyorsa, dışkı bulaşı eşlik ediyorsa veya kötü kokulu akıntı varsa rektum ile vajina arasında bağlantı olup olmadığı araştırılmalıdır.
Her vajinal gaz şikayeti rektovajinal fistül anlamına gelmez. Bazen cinsel ilişki, pelvik taban yapısı veya vajinal boşlukta hava sıkışması gibi nedenlerle de vajinal gaz hissedilebilir. Ancak dışkı geçişi, dışkı kokusu, tekrarlayan enfeksiyon ve sürekli akıntı varsa durum basit bir vajinal gaz şikayeti olarak değerlendirilmemelidir.
Bu şikayetlerin anlatılması hastalar için zor olabilir. Muayene sırasında belirtilerin ne zaman başladığı, doğum veya ameliyat sonrası gelişip gelişmediği, akıntının şekli ve dışkı ile ilişkisi ayrıntılı şekilde sorgulanır.
Rektovajinal Fistül Neden Olur?
Rektovajinal fistül nedenleri, rektum ve vajina arasındaki dokunun hasar görmesine veya zayıflamasına bağlı olarak gelişir. En sık nedenlerden biri doğum travmasıdır; ancak tek neden bu değildir.
Rektovajinal fistüle neden olabilen durumlar şunlardır:
- Zorlu vajinal doğumlar
- Doğum sırasında oluşan yırtıklar
- Epizyotomi veya doğum kesisi sonrası iyileşme sorunları
- Geçirilmiş makat, bağırsak veya jinekolojik ameliyatlar
- Anal apse ve fistül hastalığı
- Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıkları
- Pelvik bölgeye uygulanan radyoterapi
- Enfeksiyonlar
- Doku iyileşmesini bozan hastalıklar
- Nadiren tümörlere bağlı doku hasarı
Fistülün nedeni tedavi planı açısından önemlidir. Örneğin doğum sonrası gelişen basit bir fistül ile Crohn hastalığına bağlı gelişen fistül aynı şekilde ele alınmaz. Bu nedenle tedavi öncesinde fistülün kaynağı ve çevre dokuların durumu değerlendirilmelidir.
Rektovajinal Fistül Kimlerde Daha Sık Görülür?
Rektovajinal fistül, özellikle zorlu vajinal doğum geçiren, doğum sırasında ciddi yırtık oluşan veya pelvik bölgede cerrahi işlem geçirmiş kadınlarda daha sık görülebilir. Bunun yanında Crohn hastalığı olan kişilerde de fistül gelişme riski artabilir.
Pelvik bölgeye radyoterapi uygulanmış hastalarda dokuların iyileşme kapasitesi azalabilir. Bu durum fistül oluşumuna veya var olan fistülün kapanmasının zorlaşmasına neden olabilir. Benzer şekilde enfeksiyon, apse veya tekrarlayan iltihaplar da doku bütünlüğünü bozarak fistül gelişimine zemin hazırlayabilir.
Risk faktörü bulunması, mutlaka fistül gelişeceği anlamına gelmez. Ancak vajinadan gaz, dışkı veya kötü kokulu akıntı gibi belirtiler varsa kişinin daha erken değerlendirilmesi gerekir.
Rektovajinal Fistül ile Anal Fistül Aynı Şey midir?
Rektovajinal fistül ile anal fistül aynı şey değildir. Rektovajinal fistülde bağlantı rektum ile vajina arasında oluşur. Anal fistülde ise genellikle anal kanal ile makat çevresindeki cilt arasında anormal bir kanal gelişir.
Bu iki durum akıntı, kötü koku ve enfeksiyon gibi belirtiler açısından karışabilir. Ancak fistülün açıldığı yer, nedeni ve tedavi planı farklıdır.
| Durum | Anormal Bağlantı | Öne Çıkan Belirti |
|---|---|---|
| Rektovajinal fistül | Rektum ile vajina arasında | Vajinadan gaz, dışkı veya kötü kokulu akıntı |
| Anal fistül | Anal kanal ile makat çevresi cildi arasında | Makat çevresinde akıntı, delik, ağrı veya şişlik |
| Vajinal enfeksiyon | Fistül kanalı yoktur | Akıntı, kaşıntı, yanma ve koku |
| İdrar fistülü | İdrar yolu ile vajina arasında | Vajinadan sürekli idrar kaçağı |
Bu ayrım muayene ile yapılmalıdır. Çünkü yalnızca akıntının varlığına bakarak fistül tipi anlaşılamaz.
Rektovajinal Fistül Tanısı Nasıl Konur?
Rektovajinal fistül tanısı, hastanın şikayetlerinin ayrıntılı dinlenmesi ve fizik muayene ile başlar. Doktor vajinadan gaz, dışkı, kötü kokulu akıntı veya tekrarlayan enfeksiyon olup olmadığını sorgular. Doğum öyküsü, geçirilmiş ameliyatlar, Crohn hastalığı, radyoterapi ve enfeksiyon geçmişi de değerlendirilir.
Muayenede vajinal ve rektal bölge birlikte incelenebilir. Bazı fistüller muayene sırasında görülebilirken, küçük veya yüksek yerleşimli fistüller daha zor saptanabilir. Bu durumda ek incelemeler gerekebilir.
Gerekli durumlarda şu yöntemlerden yararlanılabilir:
- Proktolojik muayene
- Jinekolojik muayene
- Anoskopi veya rektoskopi
- Kolonoskopi
- Pelvik MR
- Endoanal ultrasonografi
- Fistül kanalını göstermeye yönelik özel testler
Tanıda amaç yalnızca fistülün varlığını göstermek değildir. Fistülün yeri, genişliği, nedeni, çevre dokuların durumu ve eşlik eden hastalıklar da belirlenmelidir. Çünkü tedavi planı bu bilgilere göre oluşturulur.
Rektovajinal Fistül Tedavisi Nasıl Planlanır?
Rektovajinal fistül tedavisi; fistülün yerine, büyüklüğüne, nedenine, enfeksiyon olup olmamasına, çevre dokuların sağlığına ve hastanın genel durumuna göre planlanır. Her hastada aynı tedavi yöntemi uygun değildir.
Tedaviden önce aktif enfeksiyon, apse veya iltihap varsa bunların kontrol altına alınması gerekebilir. Crohn hastalığı gibi altta yatan bir bağırsak hastalığı varsa sadece fistülü onarmak yeterli olmayabilir; hastalığın da uygun şekilde yönetilmesi gerekir.
Bazı hastalarda cerrahi onarım öncesinde bölgenin iyileşmesi için bekleme süresi gerekebilir. Bu süre içinde enfeksiyonun azalması, dokuların toparlanması ve hastanın genel durumunun iyileştirilmesi hedeflenir.
Tedavi planında şu faktörler dikkate alınır:
- Fistülün yeri
- Fistül kanalının genişliği
- Belirtilerin şiddeti
- Enfeksiyon veya apse varlığı
- Doku kalitesi
- Crohn hastalığı veya radyoterapi öyküsü
- Daha önce geçirilmiş ameliyatlar
- Hastanın günlük yaşamının ne kadar etkilendiği
Rektovajinal Fistül Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Rektovajinal fistül ameliyatı, fistül kendiliğinden kapanmıyorsa, belirgin şikayetlere neden oluyorsa, vajinadan dışkı veya gaz geçişi devam ediyorsa ve yaşam kalitesi etkileniyorsa değerlendirilebilir. Ameliyat kararı muayene ve gerekli incelemelerden sonra verilmelidir.
Cerrahi yöntemin seçimi fistülün yerine ve çevre dokuların durumuna göre değişir. Bazı fistüller lokal onarım teknikleriyle tedavi edilebilirken, daha karmaşık fistüllerde farklı cerrahi yaklaşımlar gerekebilir. Daha önce ameliyat geçirmiş, radyoterapi almış veya Crohn hastalığı olan hastalarda planlama daha dikkatli yapılmalıdır.
Bazı durumlarda fistül onarımı öncesinde geçici bağırsak yönlendirmesi gibi ek işlemler gündeme gelebilir. Bu karar her hastada gerekli değildir; yalnızca seçilmiş durumlarda değerlendirilir.
Rektovajinal Fistül Hakkında Sık Sorulan Sorular
Rektovajinal fistül nasıl anlaşılır?
Rektovajinal fistül genellikle vajinadan gaz, dışkı veya kötü kokulu akıntı gelmesiyle anlaşılabilir. Tekrarlayan vajinal enfeksiyonlar ve hijyen sorunları da eşlik edebilir.
Vajinadan gaz gelmesi rektovajinal fistül belirtisi mi?
Vajinadan gaz gelmesi rektovajinal fistül belirtisi olabilir; ancak her vajinal gaz şikayeti fistül anlamına gelmez. Dışkı geçişi, kötü koku veya akıntı varsa değerlendirme gerekir.
Vajinadan dışkı gelmesi neden olur?
Vajinadan dışkı gelmesi, rektum ile vajina arasında anormal bir bağlantı oluştuğunu düşündürebilir. Bu durum rektovajinal fistül açısından değerlendirilmelidir.
Rektovajinal fistül doğum sonrası olur mu?
Rektovajinal fistül doğum sonrası gelişebilir. Özellikle zorlu doğumlar, doğum yırtıkları ve doku iyileşme sorunları fistül oluşumuna yol açabilir.
Rektovajinal fistül kendiliğinden geçer mi?
Rektovajinal fistül bazı küçük ve yeni gelişmiş durumlarda takip edilebilir; ancak belirgin şikayet oluşturan fistüller çoğu zaman kendiliğinden kapanmaz. Tedavi kararı muayene ile verilmelidir.
Rektovajinal fistül için hangi doktora gidilir?
Rektovajinal fistül için genel cerrahi, proktoloji ve gerekli durumlarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı birlikte değerlendirme yapabilir.
Rektovajinal fistül ameliyatsız tedavi edilir mi?
Rektovajinal fistül bazı sınırlı durumlarda ameliyatsız izlenebilir; ancak vajinadan dışkı veya gaz geçişi devam ediyorsa cerrahi onarım gerekebilir.
Rektovajinal fistül ameliyatı nasıl planlanır?
Rektovajinal fistül ameliyatı fistülün yeri, genişliği, nedeni, enfeksiyon durumu ve çevre dokuların sağlığına göre planlanır. Her hastada aynı yöntem uygulanmaz.
Rektovajinal fistül tekrar eder mi?
Rektovajinal fistül tedavi sonrası tekrar edebilir. Nüks riski fistülün nedenine, doku durumuna, enfeksiyon varlığına ve altta yatan bağırsak hastalıklarına göre değişir.
Rektovajinal fistül tedavi edilmezse ne olur?
Rektovajinal fistül tedavi edilmezse kötü kokulu akıntı, tekrarlayan enfeksiyon, hijyen sorunu, cilt tahrişi ve yaşam kalitesinde azalma görülebilir.
